Artikels

Wat post-crisis met covid-19

admin

Auteur: Manu Steens

In dit artikel schrijf ik mijn eigen mening.

Met meerdere vaccins en de uitrol van de vaccinatie wereldwijd in het vooruitzicht is het niet alleen nu reeds nuttig maar ook wenselijk om een blik te werpen op wat men zou kunnen noemen  de post crisis-fase.

In die post-crisis fase van covid-19 zullen er opportuniteiten zijn. Het moet een tijd worden van psychisch, fysiek, sociaal, emotioneel en economisch herstel.  Dit geldt zowel op individueel vlak als op maatschappelijk vlak. Maar het moet ook een tijd worden van eerlijke zelf-analyse van de crisisaanpak (door organisaties en overheden), van lessons Identified in alle geledingen van de maatschappij waarbij twijfel over uzelf als mens, over uw organisatie als een bedrijf en de overheden als huisvader voor de maatschappij centraal staan. In effectief crisismanagement is er post-crisis ook altijd een moment voor debriefing met opmerkingen vanuit de zijlijn en aanprijzingen van geleverde prestaties. Dat self-assessment moet gebruikt worden voor kleine en grote verbeteringen aan de eigen werking, structuur, cultuur,… van de organisatie, en correcties op alle niveaus.  Men moet durven processen, systemen en procedures  tot in de kleinste details te bekijken. Dit verbetert het inzicht in de eigen werking. Het assessment geeft de kans om vernieuwde en vooral gemotiveerde nieuwe inzichten toe te passen. Het feit dat aanpassingen kunnen doorgevoerd worden suggereert dat de angst bij perceptie van risico’s en weerstand vanwege onzekerheid tegen veranderingen (door de verkregen inzichten in de crisis), overstegen worden. Door gepaste acties wordt de basiswerking voorzien voor het voorkomen en verwerken van toekomstige crisissen. Zo kan de organisatie bijleren, administratie aanpassen en een grote variatie aan veranderingen in gang zetten. Dit onder het motto “zoiets nooit meer”. Omdat een crisis vaak van voorbijgaande aard is, het leed geleden geraakt en het geheugen van de maatschappij soms te kort is mag dit moment bij uitstek om van deze hefbomen gebruik te maken niet verloren gaan. Er moet dus actie komen post-crisis, wil men de innovatie-kansen optimaal benutten.

Helaas is er ook altijd ‘collateral damage’. Mensen of organisaties die de post-crisis fase niet (alleen) zullen kunnen halen. Bij een crisis zoals covid-19 gebeuren er onder andere daardoor vaak media-aanvallen op overheden en hun instanties. De opportuniteit om antwoorden te bieden op acute noden die eerst enkel latent aanwezig waren doet de organisaties even stilstaan en betekent vaak een keerpunt voor die organisaties, maar ook voor de maatschappij.

Om het crisismanagement na afloop grondig te analyseren, zijn drie types van “investigative boards” nodig: een voor de organisaties, een voor de maatschappij binnen een land, en een voor de overheden in de landen, en over de landen heen. Zij verzinnebeelden ten aanzien van de maatschappij, elke burger als individu en de slachtoffers en hun families  dat het probleem blijvend wordt aangepakt. Omdat zij als board het publiek vertegenwoordigen als ultieme stakeholder, kunnen zij als legitiem beschouwd worden, en als autoriteit voor het onderzoek.

Het doel van de boards in een post-crisis fase is een blijvende oplossing, waar een pandemieplan met internationale samenwerking als een van mijn wensen deel van uit maakt. Dat kan wanneer onzekerheid wordt gereduceerd, legitimiteit wordt bewerkstelligd, en elk van de drie boards aantoont inspanningen te doen om een basis te leggen om toekomstige crisissen aan te pakken alsook de gevolgen ervan. Een intense communicatie zal hierover moeten gevoerd worden, om het publiek continu te overtuigen en op de hoogte te houden van vorderingen en geplande acties. Let wel dat de effecten van acties, bevindingen en conclusies bij de bijhorende onderzoeken van de board deze effecten kan tegenwerken. Daarom is grote vaardigheid in het voeren van diepgaande objectieve onderzoeken, het trekken van conclusies en het maken van de gepaste aanbevelingen zonder externe beïnvloedingen (industrie of andere overheden) nodig.

Elke board wordt bij zo’n opdracht gesteund door experten uit een groot aantal disciplines. Om effectief aan oplossingen in de nasleep te werken is immers een 360° benadering van de problematiek nodig. Daartoe zijn specialisten nodig die samenwerken in een “modulair systeem”. Redenen daartoe zijn:

  • Extra expertise en handen aan het werk aan oplossingen
  • Directe toegang tot veel meer gegevens en beslissingen op basis van alle beschikbare informatie (die dan veel breder is), waar mogelijk zonder betrokkenheid van de crisisteams die hun werk deden tijdens de crisis.

Deze experten voeden ook vanuit het onderzoek hun eigen organisatie met informatie die zij nodig achten. Factoren die de grootte en diversiteit van de expertenteams bepalen zijn de ernst van de pandemie, de methoden die betrokken zijn (hier organisatorische methoden, beleidswerking en vaccinatietechnologie), de randschade die optreedt, de kans op een omstandig narratief rapport, aantallen en omstandigheden van gekwetsten en overledenen, publieke interesse en de kans op een formele “board-hearing” (commissie-verhoor). De graad van de publieke interesse is wellicht het meest complex om in te schatten.

De expertenteams en de assessors moeten de tijd nemen om een grondige analyse van de pandemie te kunnen maken. Hun rapport moet niet actief openbaar zijn (wegens teveel technische details, en mogelijke privacy-aangelegenheden). Het dient dan wel ter ondersteuning van het rapport van de board (commissie) dat wel transparant moet zijn voor de stakeholders en het publiek.

De board / commissie beslist dan over een “public hearing” (publiek verhoor) op basis van

  • Interesse van de burgers.
  • Ernst van de pandemie.
  • Kwaliteit van de successen en ernst van de fouten in de aanpak van de pandemie.
  • Voordelen allerhande t.a.v. een toekomstige pandemie. (bijv. als de burgers, maatschappij en de overheden weten hoe ze zich kunnen wapenen tegen een volgende pandemie dankzij de wetenschap)

Een public hearing is de eerste echte kans voor de media om iets te weten i.v.m. de post crisis, maar het is dus ook een eerste kans voor de organisaties en de overheden en hun board om iets te communiceren tegen de pers in het eigen voordeel. Het moet dus grondig voorbereid worden. Als een betrokken partij binnen het onderzoek dus iets in de pers wil, moet dit met zijn board overlegd worden om geen tegenspraak te hebben.

Want tegenspraak veroorzaakt ongerustheid en onzekerheid, en geeft zelfs post-crisis de indruk dat de situatie niet onder controle geraakt.

Een andere kijk op Covid-19 – wat zijn karakteristieken en wat zijn de voordelen voor wie

admin

Auteur: Manu Steens

In dit artikel schrijf ik mijn persoonlijke mening neer.

Crisissen zijn gekarakteriseerd door verrassing, onvoldoende informatie, stress, bedreigingen en een beperkte responstijd. Zo ook met de golven van Covid-19. Hoewel het een Gray Rhino was, werd de wereld overrompeld. Statistisch is het bijna een zekerheid dat af en toe zoiets gebeurt. Ik las immers ergens dat er jaarlijks een 1200-tal ziektes niet evolueren in een pandemie. Om de 30 tot 50 jaar een pandemie is dan niet verwonderlijk. Maar een mensenleven is kort, en in 50 jaar tijd verzwakt gemakkelijk de focus op een mogelijke bedreiging bij de massa.

Dergelijke situaties vereisen onmiddellijke beslissing name, probleemoplossing en communicatie. Maar een overheid heeft tijd nodig om te schakelen, en het schakelen van meerdere overheden terwijl de wereld op vlak van volksgezondheid nog niet goed samenhangt, is dan moeilijk. Deze situaties hebben bovendien normaal een hoge graad van onzekerheid m.b.t. de oorzaak, de schuld, de reactie, de publieke perceptie, de oplossing. De oorzaak moet gekend worden voor een goede oplossing. De schuldvraag is geen onderwerp voor de crisisteams, daar kunnen advocaten later altijd hun betoog over houden in rechtszalen. Maar an sich draagt deze vraag niet bij aan de aanpak. De reactie moet de juiste zijn, omdat er weinig tijd is om te leren van de fouten. De publieke perceptie moet gevormd worden met de oplossingen die men vindt en de bijhorende overtuigende communicatie. Bij Covid 19 zijn er twee grote klassen van oplossingen: enerzijds de zes gouden regels, die de ziekte-opmars vertragen, wat een kans geeft op meer resultaat van het tweede type oplossing: de vaccins.

Theoretisch belangrijk hier is het aspect van foute beslissingen: die kunnen op twee manieren gebeuren:

  • Door onenigheid en conflicten in het team.
  • Groepsdenken: een tekort aan onafhankelijke denkers.

Maar een crisis heeft ook potentiële voordelen: (naar Meyers, G.C. When it hits the fan: Managing the nine crises of business, 1986)

  • Er wordt aandacht geconcentreerd op een specifiek onderwerp. Hier is dat de pandemie. Dit kan ook problematisch worden indien er in de zijlijn andere crisissen ontstaan, die aan de aandacht ontsnappen.
  • Het roept op tot samenwerken. Grosso modo lijkt dit te lukken: de crisiscentra werken subsidiair samen in die zin dat zelfs over landen heen informatie van de pandemie uitgewisseld wordt.
  • De organisatie kan haar betrokkenheid tonen en bewijzen voor de benadeelden en voor de maatschappij. Daartoe tasten vele landen hun overheden diep in de geldbuidel om te proberen een economische ramp te onderdrukken. Uiteraard kan dit onvoldoende, waardoor ook uit de maatschappij zelf oplossingen moeten komen.
  • De teams kunnen hun probleemoplossend vermogen tonen. Het begrip “teams” is hier breed gedefinieerd. Je hebt de originaliteit van de privézaken die genoodzaakt zijn alternatieve werking uit de grond te stampen, mensen die zelf mondkapjes begonnen te fabriceren tijdens de tekorten, maar ook grote bedrijven die aan vaccins werken, hospitalen die hun werking en hun samenwerking moesten herdefiniëren, …
  • Helden worden geboren, en iedereen kent dé groep helden van de pandemie: mensen in zorgberoepen, in ziekenhuizen en woonzorgcentra, maar ook vrijwilligers bij oproepcentrales en hulplijnen zoals teleonthaal, zelfmoordpreventie e.d.m.
  • Kansen worden versneld benut, zoals meer thuiswerk in beroepen die dat kunnen, en de installatie van technologieën die dit faciliteren.
  • Latente onderhuidse problemen komen boven, zoals gebrekkige ICT ondersteuning, maar, en helaas, ook de eenzaamheid van velen die als enige contacten de collega’s hebben, huwelijken die eigenlijk al niet meer marcheerden, waardoor mensen moeten leren kiezen voor zichzelf waar nodig, voor elkaar waar mogelijk.
  • Wijzigingen kunnen doorgevoerd worden, zoals het systematiseren van telewerk na de crisis, wanneer “het kantoor” voor velen eerder een ontmoetingsplaats zal kunnen worden wanneer fysiek samenkomen nodig zal zijn voor bijv. de goede contacten met de collega’s.
  • Er ontstaan nieuwe strategieën, of oude strategieën worden herontdekt. Zo bijvoorbeeld de zes gouden regels om de pandemie te vertragen.
  • Er kunnen early warning systemen ontworpen worden. Zo bijvoorbeeld wordt gebruik gemaakt van metingen en statistieken daarop om een derde golf te voorspellen, maar ook om daarop snel te kunnen ingrijpen.
  • Er ontstaan nieuwe competitieve kansen, producten, nieuwe markten. Restaurants die aan huis leveren, café’s die zeldzame bieren in pakketten versturen op bestelling. On-line verkoop die boomt.

“Hoger-Lager” en Covid-19

admin

Auteur: Manu Steens

In dit artikel vertel ik mijn volstrekt eigen mening. Het is geenszins de bedoeling om het afhandelen van de pandemie als een eenvoudige zaak voor te stellen. Maar er zijn enkele eenvoudige principes die me opvallen.

In het verleden was “hoger-lager” een spelletje op de televisie. Nooit eerder had ik gedacht dat deze twee woorden zo belangrijk zouden kunnen zijn voor het inschatten van de noden tot maatregelen van een pandemie.

Momenteel maakt de federale overheid gebruik van de diensten van specialisten: virologen, biostatistici, epidemiologen enz. Die zijn op elk moment inzetbaar voor het opmaken van moeilijke wiskundige modellen om de pandemie in te schatten en daaruit moeilijke indicatoren te distilleren hoe de evolutie verloopt.

Hoe had nu met hoger-lager vermoed kunnen worden begin september hoe het zou evolueren eind september en de weken nadien? (Komende maanden nog te bezien, maar onze ervaring met de eerste golf leert ons dat het nog niet voorbij is met deze golf, en dat het moeilijk gaat worden.)

Aan de hand van drie kwalitatieve, eenvoudig te begrijpen indicatoren als volgt:

  1. Hoe was het gesteld met het aantal besmettingen in België ten tijde van begin september ten aanzien van het aantal besmetten ten aanzien van het prille begin van de eerste golf? Hoger ! Veel hoger ! En wat met het aantal superverspreiders? Ook veel hoger in september.
  2. Hoe was het gesteld met de verspreiding van de ziekte in het land ten aanzien van het prille begin van de eerste golf begin 2020? Ook weer veel hoger.
  3. Hoe gedroegen de mensen zich bij het verlichten van de maatregelen qua uitgelatenheid en onvoorzichtigheid? – hoger ! En dat is normaal. Als je daaraan twijfelt zou je eens een stel koeien moeten zien ronddraven wanneer ze een lange winter opgesloten hebben gezeten, en dan losgelaten worden in de wei. Mensen die een lange tijd in lock-down zaten hebben hetzelfde verlangen naar niet meer opgesloten zitten. En dat gedrag werd een stuk van het nieuwe normaal. Dada voorzichtigheid. Dada discipline.

Is het resultaat dan verwonderlijk dat er een ernstigere golf komt na september, die hoger kan opzwepen dan de eerste golf?

En dat is niet eens de vraag waar ik het over wil hebben. Waar ik het over wil hebben, zijn lessen voor de nabije toekomst.

Is het ondenkbaar dat er nog een golf komt na deze? En wat moeten we daar dan aan doen?

Aan de eerste twee gaan we niet veel kunnen doen. Wat de eerste betreft gaan we zelfs niet eens weten of alle zieken geneze zijn, en dat niemand nog drager is. Wat de tweede betreft mutatis mutandis: we kunnen niet veel zeggen wat de verspreiding betreft als we niet 100% zeker weten wie nog drager is en wie niet.

Daarom is het belangrijk om iets te doen met de derde indicator. Dat doet men momenteel door zoveel mogelijk de overdraagbaarheid van het virus te temperen. Zo probeert men de verspreiding tegen te gaan om het ziekenhuis systeem niet te overbelasten, graag tot er een vaccin is, en liefst voor altijd.

Maar dat vereist discipline, zowel tijdens de aanpak om de nieuwe golf te keren, als de periode daarna om een nieuwe golf te voorkomen. De discipline moet dus hoger ! En dat ongeacht de precieze maatregelen in een ministerieel besluit, of in de protocollen, of bij de lokale maatregelen.

Het zoeken naar uitzonderingen, achterpoortjes, uitzonderingen om toch hun zin te doen moet dus lager !

Opportuniteitenstatements en -identificatie en Covid-19

admin

Auteur: Manu Steens

Iedereen die zichzelf ernstig neemt qua risicomanagement weet dat de definitie van risico volgens ISO ongeveer neerkomt op een oorzaak die aanleiding geeft tot een onzekerheid op het halen van doelstellingen. Die onzekerheid kan de facto een positief effect hebben, zodat de doelstellingen gehaald worden en meer, of een negatief effect hebben, namelijk dat de doelstellingen niet gehaald worden of erger.

Een risico is dan schrijfbaar als een risico-statement, dat bestaat uit een oorzaak, het feitelijke risico en het uiteindelijke effect. Dit volstaat als een-op-een oorzaak tot gevolg-statement om onze redenering te volgen, hoewel echte risico’s via risicostatements aanleiding kunnen geven tot veel-op-een, een-op-veel of veel-op-veel statements.

Het hebben van een negatief effect is te wijten aan bedreigingen, het hebben van een positief effect is te wijten aan opportuniteiten.

Vermits een risico, ondanks de ISO-definitie, door de meeste mensen gelinkt worden aan bedreigingen, eerder dan aan opportuniteiten, kunnen we om ons te focussen gebruik maken van metataal.

Metataal in deze zijn ‘sjablonen’ waarin risico statements, dus ook opportuniteiten-statements, kunnen gevat worden.

Deze is, op basis van het principe van een risicostatement:

  • “Als een resultaat van , kan optreden, wat kan leiden tot .”

En voor opportuniteiten wordt dit op basis van SWOT dan:

  • “Omdat we beschikken over , kunnen we creëren of uitbuiten, wat zou leiden tot .”
  • “Indien we een verwijderen of aanpassen tot , waardoor we misschien kunnen creëren of uitbuiten, zou dit kunnen leiden tot .”

Als we dit toepassen op de Europese situatie i.v.m. Covid-19 krijgen we bijvoorbeeld uitspraken als:

  • Door een beleidscultuur die een kordate reactie mogelijk maakt, kunnen we een nieuwe opflakkering van het virus beperken, of wat de ontwikkeling van een geschikt virusvaccin meer tijd geeft en dus meer kans op slagen.
  • Als we het aantal menselijke contacten kunnen beperken op het werk, op het openbaar vervoer en in openbare ruimtes en in de mate van het realistische ook in het privé leven en bij allerlei evenementen, kunnen we misschien het virus voldoende terugdringen wat kans geeft op het werken aan economisch herstel.
  • Als globale expansie van menselijke activiteiten op een intelligente manier aan banden wordt gelegd, waardoor de pandemierisico’s in de toekomst kunnen verminderen, de biodiversiteit kan stabiliseren, het natuurlijk evenwicht kan herstellen, mensen minder in contact komen met wilde dieren die niet meer uit hun habitat verdreven worden zodat nieuwe pathogenen niet meer overgedragen worden, de overdracht internationaal kan afnemen, zal de burger in de toekomst vergevingsgezind en verdraagzaam zijn ten aanzien van een fout in het beleid.
  • Als er gebruik gemaakt wordt van heldere communicatie, de juiste experten gehoord worden, en transparantie over de relatie tussen oorzaak en gevolg gemaakt wordt, kan het meest doortastende beleid bespreekbaar worden op open fora, waardoor een zicht komt op nodige en misschien voldoende hervormingen om een duurzaam herstel te ondersteunen.
  • Met deze premisse, kan er eventueel werk gemaakt worden van nieuwe en betere instituties, met een verbeterde basisinfrastructuur, een betere regulering van de belangrijkste economische sectoren en investeringen in collectieve voorzieningen die menselijk kapitaal creëren en beschermen, en renderen op lange termijn, niet op korte termijn, wat de economie en de wereld van de toekomst vorm kan geven. Bijvoorbeeld door als gevolg van een open debat zonder group-think of tunnel-zicht te kiezen voor koolstofarme basisinfrastructuur, die groei mogelijk maakt voor nieuwe ontwikkelingen, maar wat ook een antwoord kan geven aan klimaatuitdagingen.
  • Door het organiseren van flexibele technologie in Europa, en het aanleggen van strategische voorraden van grondstoffen kan men snel schakelen tussen gebruikelijke productie en de productie van noodzakelijke goederen ten tijde van een pandemie (bijvoorbeeld persoonlijke beschermingsmiddelen), waardoor Europa minder afhankelijk kan worden van Azië, en waardoor ook testen van dergelijke systematiek mogelijk wordt in samenwerking met de reguliere afnemers (bijvoorbeeld ziekenhuizen, rusthuizen,…).

Desinformatie en Covid-19

admin

Auteur: Manu Steens

Een vriend schreef me een mail. Hij haalde daarin een aantal websites aan en schreef:

“Ik moet zeggen, ik geloof hoe langer hoe minder de gangbare opvattingen afkomstig uit de mainstream media…”

Met de mainstream media bedoelde hij, zo meen ik te begrijpen, die media die de overheden aan het woord laten. Hij gaf ook een videoboodschap op van ‘the-iceberg’ en een Nederlandse versie ervan, als een alternatief. Deze geven informatie die haaks staat op de boodschap van, jawel, onze overheden.

In mijn ogen een geval van desinformatie.

Maar waaraan herken je desinformatie, als mensen met een hoog IQ er toch keer op keer in trappen?

Er zijn enkele basisregels die je qua communicatie kunt in het oog houden. Men zou sommige beter meer gebruiken bij alle communicatie, andere net niet:

  1. Eenvoudig woordgebruik, niet teveel jargon.
  2. Ondersteun de gesproken en/of geschreven tekst met beeldmateriaal.
  3. Gebruik herkenbare statements die elders reeds gehoord konden zijn (familiarity)
  4. Gebruik “fluency”: hoe gemakkelijk iets verwerkt kan worden door de hersenen, bijv. tekst op rijn, schreefloos, gemakkelijk te lezen lettertype.
  5. Verwijzingen naar experts, maar niet naar hun werk, dat moeilijk te traceren is.
  6. Gebruik van goedgelovigheid van mensen om het nu allemaal eens te gaan echt weten. (bijv. door een gemakkelijke en associatieve naam als ‘the iceberg’: mensen worden nieuwsgierig naar wat onder de oppervlakte zit).
  7. Gebruik van cijfermateriaal zonder het te kaderen, of materiaal en beelden die zelfs niet relevant zijn.
  8. Herhaling van het gewenste statement.
  9. Gebruik van een goed spreekritme, om het interessant te maken. (Het infotainmentgehalte)

De respectievelijke videoboodschappen zijn te zien op:

https://the-iceberg.net/  (engels)

https://www.youtube.com/watch?v=xrri7-uvuqI&feature=em-uploademail  (nederlandse versie ervan)

Als ik de analyse maak van de Nederlandse versie heb ik de volgende bedenkingen:

Ze blijven heel vaag qua “de onafhankelijke wetenschappers”: ikzelf ken er geen. Ieder van hen wordt betaald door een geïnteresseerde partij. Er zijn daar mijns inziens dus geen van. Elk toponderzoek wordt ofwel gesponsord door een overheid (vaak via universiteiten) ofwel door een (in dit geval veelal farmaceutisch) bedrijf. Tot daar de onafhankelijkheid van de wetenschappers die ze beweren aan te halen, bovendien, bij de Engelse versie staat er een hele lijst namen met ronkende titels. Geen enkele verwijzing naar hun relevant werk waarop ze beweren zich te baseren.

Verder worden er statistieken getoond van het aantal doden pet 1000000 inwoners. Dat is niet wetenschappelijk, want elk land telt anders. De correlatie met lock-down, die ze beweren daarmee aan te tonen dat ze er niet zou zijn, kan op die manier niet aangetoond worden.

Het aantal corona doden geteld volgens WHO is 10x die van de griepdoden geteld volgens WHO-standaarden, in België. Een factor 10: het is dus nu al een grootte-orde groter, en het is nog niet gedaan. Dus is het niet vergelijkbaar met een ‘simpel griepje’. Dat was trouwens een van de eerste misvattingen die in Europa gangbaar was, en waarvan niemand weet waar het haar oorsprong vond.

De medicatie die “bewezen” zou zijn volgens deze video, werd inmiddels aangetoond niet te werken. Toch houdt men dit vol, alsof iemand van een grote voorraad af moet. Dat dit kans maakt om verder een eigen self-fulfilling prophecy te worden, is te wijten aan het feit dat er lang over gecommuniceerd is als dat het de oplossing zou zijn. Herhaling maakt immers herkenbaar.

Deze video scoort heel hoog qua infotainment gehalte, maar het is de verkeerde info. En daarenboven nemen ze bij infotainment in het algemeen dikwijls een loopje met de wetenschap. Zo bijvoorbeeld beweert men in de video dat de Lock-down zou pas opgelegd zijn geweest nà de afgeplatte piek, die ze aanhalen als een “normaal seizoen epidemie verloop”.